Macaristan’da 9 Haziran 2024’te gerçekleşen Avrupa Parlamentosu (AP) ve yerel seçimler, Başbakan Viktor Orbán liderliğindeki Fidesz partisinin AP seçimlerini kazanmasına rağmen, ülkede siyasi dengeleri önemli ölçüde değiştirdi. Seçim sonuçları, yeni yükselen muhalif figür Péter Magyar ve liderliğini yaptığı TISZA Partisi’nin beklenmedik başarısıyla damga vurdu. Orbán, Fidesz’in %44,6 ile sandıktan birinci çıkmasına karşın, bu sonucu bir yenilgi olarak nitelendirip hemen kabul etme kararı aldı. Bu durum, özellikle Péter Magyar’ın %29,7 gibi şaşırtıcı bir oy oranıyla ikinci sıraya yerleşmesi ve Fidesz’in beklentilerin altında kalmasıyla ilgiliydi.
Péter Magyar’ın sadece iki yıl içinde Macaristan siyasetinde bu denli hızlı yükselişi ise dikkat çekici. Eski bir Fidesz içinden gelen ve hükümetin politikalarını yakından bilen bir isim olarak, yolsuzluk iddiaları ve çocuk istismarı skandalı gibi olaylar sonrası hükümete yönelttiği eleştirilerle halkın geniş kesiminden destek buldu. Bu skandal, dönemin Adalet Bakanı Judit Varga’nın (Magyar’ın eski eşi) istifasına yol açmış ve Magyar’ın siyasi muhalif kimliğinin pekişmesinde önemli rol oynamıştı.
Ne Oldu?
9 Haziran 2024 tarihinde Macaristan’da hem Avrupa Parlamentosu hem de yerel seçimler düzenlendi. Avrupa Parlamentosu seçimlerinde, iktidardaki Fidesz partisi %44,6 oy alarak sandıktan birinci çıktı ve 11 milletvekili kazandı. Ancak bu oran, partinin önceki AP seçimlerindeki %52’lik başarısının oldukça altındaydı. Seçimlerin asıl sürprizi, Péter Magyar’ın TISZA Partisi’nin %29,7 oy oranıyla ikinci sıraya yerleşerek 7 milletvekili çıkarması oldu. Geleneksel sol muhalefet partileri (Demokratik Koalisyon, Macar Sosyalist Partisi, Párbeszéd) ise toplamda sadece %8,0 oy alarak 2 milletvekili ile sınırlı kaldı.
Yerel seçimlerde ise, özellikle başkent Budapeşte’deki belediye başkanlığı yarışı büyük heyecana sahne oldu. Mevcut muhalif belediye başkanı Gergely Karácsony, Orbán destekli ancak resmi olarak Fidesz adayı olmayan Dávid Vitézy’ye karşı çok az bir farkla galip geldi. Bu sonuç, Fidesz’in yerel düzeydeki etkisinin azaldığına dair önemli bir sinyal olarak yorumlandı.
Kimdir Péter Magyar?
Péter Magyar, Macaristan siyasetinde nispeten yeni bir yüz olmasına rağmen, aslında Orbán hükümetine oldukça yakın bir isimdi. Eski Adalet Bakanı Judit Varga’nın eski eşi olan Magyar, hükümet içinde çeşitli pozisyonlarda görev almış, iktidarın işleyişini ve kadrolarını yakından tanıyordu. Ancak 2024 başında ortaya çıkan çocuk istismarı davası ve beraberindeki af skandalı, onun Fidesz ile yollarını ayırmasına neden oldu. Bu skandal sonrası hükümeti ve yolsuzluk iddialarını sert bir dille eleştirmeye başladı, böylece kısa sürede ülkenin en dikkat çekici muhalif figürü haline geldi.
Neden Orbán Yenilgiyi Hemen Kabul Etti?
Viktor Orbán’ın, Fidesz’in birinci çıkmasına rağmen AP seçim sonuçlarını “yenilgi” olarak nitelemesi ve hemen kabul etmesi, siyasi gözlemciler tarafından çeşitli nedenlerle açıklanıyor:
- Beklentilerin Altında Kalan Oy Oranı: Fidesz, %44,6 ile sandıktan birinci çıksa da, hedeflediği %50 üzeri oy oranına ulaşamadı ve önceki AP seçimlerine göre ciddi bir düşüş yaşadı.
- Péter Magyar Faktörü: Péter Magyar’ın TISZA Partisi’nin %29,7 gibi bir oranla ikinci sıraya yerleşmesi, Orbán için beklenmedik ve ciddi bir iç tehdit olarak algılandı. Orbán’ın daha önce Magyar’ın adını anmaktan dahi kaçınarak onu “Voldemort”a benzetmesi, bu tehdidin ciddiyetini gösteriyordu.
- Budapeşte’deki Geri Adım: Başkent Budapeşte’de Karácsony’nin kazanması, Fidesz için önemli bir yerel seçim kaybıydı. Orbán’ın erken kabulü, dikkatleri bu yerel kayıptan uzaklaştırma amacı taşıyor olabilirdi.
- Siyasi Manevra: Hızlıca “yenilgiyi kabul etmek”, Orbán’ın siyasi anlatıyı kontrol etme ve TISZA’nın yükselişinin yarattığı ivmeyi kırma stratejisi olarak da yorumlanabilir. Böylece, partiyi hızla konsolide edip gelecekteki meydan okumalara hazırlanabilir.
Nasıl Yükseldi Magyar?
Péter Magyar’ın iki yıl gibi kısa bir sürede Macar siyasetinde bu denli etkili hale gelmesinin arkasında birkaç temel faktör bulunuyor:
- İçeriden Gelen Eleştiri: Fidesz’in içinden gelmesi, Magyar’a hem güvenilirlik hem de hükümetin zayıf noktaları hakkında bilgi sağladı. Bu durum, onu geleneksel, yıpranmış muhalefetten ayırdı.
- Yolsuzluk ve Skandal Tepkisi: Hükümetin yolsuzlukla mücadeledeki zafiyetine ve çocuk istismarı affı skandalına yönelik sert eleştirileri, halkın geniş kesiminde karşılık buldu.
- Yeni Bir Yüz: Hem iktidardan hem de geleneksel muhalefetten bıkmış seçmenler için taze bir alternatif sundu.
- Hızlı Teşkilatlanma ve Kampanya: Kısa sürede TISZA Partisi’ni kurarak ve geniş kitleleri mitinglerde bir araya getirerek güçlü bir kampanya yürüttü. Mevcut bir partinin altyapısını kullanması, ona zaman kazandırdı.
- Geniş Seçmen Kitlesi: Hayal kırıklığına uğramış Fidesz seçmenlerinin yanı sıra, geleneksel sol muhalefete oy veren merkez sağ seçmenleri ve gençleri de kendisine çekmeyi başardı.
Gelecek Ne Getiriyor?
Péter Magyar’ın bu beklenmedik yükselişi, Macaristan siyasetinde kalıcı değişikliklerin habercisi olabilir. Magyar, Orbán’ın on yılı aşkın iktidarındaki en ciddi iç tehdit olarak konumlanmış durumda. Ancak, TISZA Partisi’nin bu başarısını ulusal seçimlere taşıyıp taşıyamayacağı, parti yapısını güçlendirip güçlendiremeyeceği ve geleneksel muhalefetle ilişkilerini nasıl yöneteği gelecek dönemde belirleyici olacak. Macaristan siyasetinin önümüzdeki yıllarda daha dinamik ve rekabetçi bir yapıya bürünmesi bekleniyor.
Macaristan’da Orbán neden yenilgiyi hemen kabul etti? Magyar iki yılda nasıl iktidara yükseldi?
Cevap: Viktor Orbán, Fidesz’in Avrupa Parlamentosu seçimlerini %44,6 ile kazanmasına rağmen yenilgiyi hemen kabul etti, çünkü bu oran partisinin önceki seçimlerdeki başarısının oldukça altındaydı ve Péter Magyar liderliğindeki TISZA Partisi’nin %29,7 oy oranıyla ikinci sıraya yerleşmesi beklenmedik ve ciddi bir siyasi tehdit olarak algılandı. Ayrıca Budapeşte’deki yerel seçim kaybı da bu “yenilgi” söylemini pekiştirdi. Magyar, hükümetin içinden gelerek çocuk istismarı skandalı ve yolsuzluk eleştirileri üzerinden iktidara ve geleneksel muhalefete karşı yeni bir ses olarak ortaya çıktı. Kendi “içeriden bilgi” birikimini ve halkın hayal kırıklığını hızla mobilize ederek, iki yıl gibi kısa bir sürede Macar siyasetinde kilit bir figür haline geldi.