Fransa, Almanya ve İspanya’nın ortaklaşa geliştirmeyi hedeflediği, Avrupa’nın gelecekteki hava savaş gücünün omurgası olması beklenen Yeni Nesil Savaş Uçağı (FCAS/SCAF) projesi, Fransız havacılık devi Dassault Aviation’ın liderlik ve fikri mülkiyet hakları konusundaki uzlaşmaz tavrı nedeniyle derin bir çıkmaza girmiş durumda. Yaklaşık bir yıldır süren müzakerelere rağmen taraflar anlaşmaya varamazken, bu durum projenin akıbetini belirsizliğe sürükleyerek Avrupa’nın stratejik savunma bağımsızlığını ciddi şekilde tehdit ediyor.
Dassault’nun temel direniş noktası, özellikle projenin “uçak” bileşeninin tasarım liderliğini elinde tutma ve teknolojik bilgi birikimini koruma arzusundan kaynaklanıyor. Şirket, Alman partneri Airbus ile ortak çalışmada kendi uzmanlığını kaybetme endişesi taşıyor ve fikri mülkiyet hakları konusunda net güvenceler talep ediyor. Bu çekişme, Avrupa’nın on yıllara yayılabilecek en iddialı savunma projelerinden birini daha başlangıç aşamasında kilitleyerek, potansiyel olarak milyarlarca avroluk ek maliyetlere ve önemli gecikmelere yol açıyor.
İçindekiler,
Projenin Özü: FCAS/SCAF Nedir?
Future Combat Air System (FCAS) veya Fransızca adıyla Système de Combat Aérien Futur (SCAF), Avrupa’nın 2040’lı yıllardan sonra kullanmayı planladığı beşinci nesil bir savaş uçağı sistemi projesidir. Proje, sadece bir savaş uçağından ibaret olmayıp, insanlı yeni nesil jetleri, dronları, uydu sistemlerini ve gelişmiş ağ tabanlı “savaş bulutu”nu entegre eden kapsamlı bir hava savaş sistemini hedeflemektedir. Fransa, Almanya ve İspanya’nın öncülük ettiği bu mega projenin tahmini maliyeti 100 milyar avronun üzerindedir ve Avrupa’nın savunma sanayii kapasitesini güçlendirmeyi, dışa bağımlılığını azaltmayı amaçlamaktadır.
Çıkmazın Kaynağı: Dassault’nun Direnişi
Projenin en kritik bileşenlerinden biri olan “Yeni Nesil Savaş Uçağı” (NGF) ayağında liderliği üstlenen Fransız Dassault Aviation, uzun süredir Alman Airbus ile yaşanan yetki çatışmasının merkezinde yer alıyor. Dassault, kendi uzmanlığını ve fikri mülkiyetini korumak adına, uçağın tasarım ve geliştirme süreçlerinde nihai söz sahibi olmak istiyor. Şirket, kendi Rafale savaş uçağı gibi dünya çapında rekabetçi ürünler geliştirme kapasitesini korumak ve Alman Airbus’ın bu alandaki deneyimsizliğine rağmen ortak tasarıma müdahale etmesini engellemek niyetinde.
Dassault CEO’su Eric Trappier, daha önceki açıklamalarında, “Dassault’nun teknik bilgilerini kaybetmemesi, Alman ve İspanyol ortaklarla paylaşılan tasarım liderliğini sürdürmesi gerekiyor,” diyerek duruşlarını açıkça ortaya koymuştu. Bu durum, özellikle Alman tarafında rahatsızlık yaratırken, ortaklığın ruhuna aykırı olduğu yönünde eleştirilere neden oluyor.
Ortakların Rolü ve Gerilimin Boyutları
Projenin ilk fazında iş yükü dağılımı kabaca Fransa için %50, Almanya için %33 ve İspanya için %17 olarak belirlenmiş olsa da, bu rakamlar Dassault’nun tasarım liderliği taleplerini karşılamaya yetmiyor. Almanya ve İspanya’nın da kendi sanayilerini projeye entegre etme ve ulusal çıkar beklentileri, Dassault’nun talepleriyle çatışıyor.
İspanya, projenin en başından beri üçüncü ortak olmasına rağmen, sürecin yavaş ilerlemesinden ve kendi payına düşen endüstriyel faydanın belirsizliğinden rahatsızlık duyuyor. İspanyol hükümeti, FCAS projesindeki gecikmelerin devam etmesi halinde ABD’nin F-35 gibi alternatifleri değerlendirebileceği sinyalini vererek, projeye yönelik baskıyı artırıyor.
Siyasi Müdahaleler ve Sonuçsuz Kalan Çabalar
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Başbakanı Olaf Scholz, defalarca iki ülke arasındaki savunma işbirliğinin önemine vurgu yapsa da, şirketler arasındaki uzlaşmazlık bir türlü aşılamadı. Siyasi liderlerin doğrudan müdahaleleri dahi, Dassault ve Airbus arasındaki teknik ve endüstriyel çekişmeyi çözmekte yetersiz kaldı. Bu durum, sadece şirketlerin değil, aynı zamanda hükümetlerin de büyük ve karmaşık savunma projelerindeki derin çıkar çatışmalarını yönetme zorluğunu gözler önüne seriyor.
Geleceğe Dair Endişeler
Bir yıldan uzun süredir devam eden müzakerelerin kilitlenmesi, projenin geleceği hakkında ciddi endişeleri beraberinde getiriyor. Gecikmelerin, halihazırda 100 milyar avroyu aşan tahmini maliyeti daha da artırması ve projenin 2040 hedefinden çok daha ileriye sarkmasına neden olması bekleniyor. En kötü senaryoda ise, projenin tamamen iptal edilerek Avrupa’nın kendi 5. nesil savaş uçağını geliştirme hayalinin sona ermesi riski bulunuyor. Bu, Avrupa’nın savunma kapasitelerini güçlendirme ve stratejik özerkliğini artırma çabalarına büyük bir darbe vuracaktır.
Fransız şirketi Dassault’nun direnişi, Avrupa’nın 5. nesil uçağını nasıl çıkmaza sokuyor?
Fransız şirketi Dassault Aviation’ın direnişi, Avrupa’nın 5. nesil savaş uçağı projesi FCAS/SCAF’ı, uçağın tasarım liderliğini ve fikri mülkiyet haklarını kaybetme endişesiyle kendi uzmanlığını koruma ve projedeki ana kontrolü elinde tutma arzusundan kaynaklanan uzlaşmaz tavırları nedeniyle çıkmaza sokuyor. Şirketin, Alman ortağı Airbus ile teknolojik bilgi paylaşımı ve tasarım yetkisi konularında uzlaşmayı reddetmesi, projenin yaklaşık bir yıldır ilerlemesini engellemekte ve siyasi müdahalelere rağmen bir çözüm bulunamamaktadır.