Devletlerin ve toplumların varlığını sürdürebilmesinin temelinde yatan adalet, hukuk ve ahlak ilkeleri, çağlar boyunca filozofların, liderlerin ve düşünürlerin vazgeçilmez rehberi olmuştur. Ancak modern zamanlarda, kişisel çıkarların ve oportünizmin bu kadim değerlerin önüne geçmesiyle birlikte, toplumsal dokularda derin çatlaklar oluşmaya başlamıştır. Bu durum, toplumu ve devleti tehdit eden sinsi bir erozyonun habercisi olarak belirginleşmektedir.
Bugünlerde şahit olduğumuz pek çok toplumsal ve siyasi olayın arka planında, geleneksel Türk Gölge Oyunu’nun usta karakteri Hacivat’ın zihniyetini andıran bir yaklaşım kendini göstermektedir. Hacivat, zeki ama kurnaz, çıkarcı ve genellikle kendi menfaatini gözeten bir karakterdir. O, kuralları esnetmekten, ilişkiler ağı kurmaktan ve pragmatik çözümlerle kısa yoldan hedefe ulaşmaktan çekinmez. Bu zihniyetin günümüz toplumunda yaygınlaşması, adalet, liyakat ve ahlak gibi temel değerlerin sorgulanmasına yol açmaktadır.
Hacivat Zihniyetinin Yükselişi: Neden ve Nasıl?
Toplumda Hacivatvari bir zihniyetin yükselişi, bireysel ve kurumsal düzeyde gözlemlenebilir. Bu durum, genellikle şu nedenlerle açıklanabilir:
- Kişisel Çıkarların Önceliği: Toplumsal faydadan ziyade, bireyin veya grubun kendi menfaatlerini her şeyin üstünde tutması.
- Fırsatçılık ve Kısa Vadeli Kazançlar: Uzun vadeli etik değerler yerine, anlık ve somut kazançlara odaklanma.
- Liyakatsizliğin Normalleşmesi: Hak edişin ve yetkinliğin değil, tanıdık ilişkiler veya güce yakınlığın belirleyici hale gelmesi.
- Etik Değerlerin Aşınması: Doğru ve yanlış algısının belirsizleşmesi, ahlaki ilkelerin esnetilmesi.
Bu zihniyet, iş hayatından siyasete, eğitimden sosyal ilişkilere kadar geniş bir yelpazede kendine yer bulabilmektedir. Sonuç olarak, güvenin azaldığı, liyakatin gölgelendiği ve adalete olan inancın sarsıldığı bir ortam ortaya çıkmaktadır.
Tarihi İkazlar ve Ahlakın Yıkımı
Tarih boyunca büyük düşünürler, devletin bekası için adaletin ve ahlakın önemine dikkat çekmiştir:
- Napolyon Bonapart: “Devlet, temelinde hukuk ve adalet yattığı sürece ayakta kalır.” sözüyle, hukukun devletin temel direği olduğunu vurgulamıştır.
- Marcus Tullius Cicero: “Kanun, ahlakı korur ve ahlak, kanunu yüceltir.” diyerek, hukuk ile ahlak arasındaki ayrılmaz bağı işaret etmiştir.
- Niccolò Machiavelli: Her ne kadar pragmatik yaklaşımıyla tanınsa da, bir devletin gücünün halkının güvenine dayandığını ve bu güvenin de adaletle beslendiğini kabul etmiştir.
Bu uyarılar, günümüzdeki Hacivat zihniyetinin yol açtığı erozyonun ne denli tehlikeli olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır. Ahlaki değerlerin yıpranması, hukukun uygulanmasını zorlaştırır, adaletin tecelli etmesini engeller ve nihayetinde devletin temelini sarsar. Hak ve hukukun yerini ilişkilerin, çıkarın ve oportünizmin alması, toplumu içten içe kemiren bir virüs gibidir.
Toplumsal Yansımaları ve Gelecek Riskleri
Adalet ve ahlak zemininde yaşanan bu kaymaların toplumsal yansımaları oldukça ağırdır:
- Toplumsal kutuplaşma ve güvensizlik artar.
- Liyakatsiz atamalar ve kayırmacılık, kalitesizliği ve verimsizliği beraberinde getirir.
- Hukuka olan inanç zayıflar, bu da toplumsal huzursuzlukları tetikler.
- Genç nesiller için etik değerler yerine “köşeyi dönme” mantığı öncelik kazanır.
- Devlet kurumlarının etkinliği ve saygınlığı azalır.
Eğer bir toplum, değerlerini ve ilkelerini yitirmeye başlarsa, o toplumun geleceği de belirsizliğe sürüklenir. İş işten geçmeden, yani bu çürümeye göz yumarak kaybedilen değerler geri dönülmez bir noktaya ulaşmadan, adalete, hukuka ve ahlaka sımsıkı sarılmak elzemdir. Bu sadece bireylerin değil, tüm toplumun ve devletin ortak sorumluluğudur. Liyakatin esas olduğu, hukukun üstünlüğünün tartışmasız bir şekilde kabul edildiği ve ahlaki pusulanın doğru çalıştığı bir topluma yeniden dönüş, varlığımızın teminatıdır.
